Java – XX ғасырдың соңында пайда болған, бірақ қазіргі заман IT-индустриясының негізгі тірегіне айналған бағдарламалау тілі. Оның кроссплатформалығы, қауіпсіздігі және масштабталатын құрылымы арқасында Java әлемнің ең көп қолданылатын бағдарламалау тілдерінің бірі болып қала береді.
Шығу тарихы
Java бағдарламалау тілі 1991 жылы Sun Microsystems компаниясының инженерлері тобымен әзірлене бастады. Бастапқыда ол **"Oak"** атауымен белгілі болды және интерактивті тұрмыстық электроникаға арналған тіл ретінде құрылды. Алайда, Oak атауы нарықтағы басқа өніммен қайталанып кеткені сондай, оны 1995 жылы Java деп қайта атауға тура келді.
Java-ның дамуына ең үлкен үлес қосқан адам – Джеймс Гослинг (James Gosling). Оны кейде "Java-ның әкесі" деп те атайды. Гослинг Sun Microsystems-та жұмыс істеген кезде Java-ның архитектурасын, синтаксисін және виртуалды машинасын (JVM) әзірлеп шықты. Одан басқа, Патрик Нотон (Patrick Naughton) мен Майк Шеридан (Mike Sheridan) да бастапқы топтың құрамында болды.
1995 жылы Java ресми түрде жарияланған кезде, оның негізгі мақсаты – **"Write Once, Run Anywhere"** ("Бір рет жаз, кез келген жерде орында") философиясын жүзеге асыру болды. Бұл принцип Java Virtual Machine (JVM) арқылы іске асырылды: Java коды бір рет компиляцияланып, кез келген платформада JVM орнатылған болса, сол жерде орындала алады.
2009 жылы Sun Microsystems компаниясын Oracle Corporation сатып алды, содан бері Java-ны Oracle Corporation басқарады.
***
Ерекшеліктері
1. Кроссплатформалық қабілеттілігі
Java-ның ең үлкен артықшылығы – оның JVM арқылы әртүрлі операциялық жүйелерде (Windows, macOS, Linux) орындалуы. Бұл қасиет Java-ны корпоративтік және серверлік қосымшаларға өте ыңғайлы қылады.
2. Объектіге негізделген бағдарламалау (OOP)**
Java таза объектіге негізделген тіл болып табылады (статикалық әдістер мен примитивті типтерден басқа). Бұл кодтың қайта қолданылуын, модульділігін және қауіпсіздігін арттырады.
3. Автоматтық жады басқаруы (Garbage Collection)**
Java-да бағдарламашы жадыны тікелей бөліп, босатпайды – бұл процессті JVM автоматты түрде атқарады. Бұл жадыда қате пайда болу қаупін азайтады.
4. Кең көлемді стандартты кітапханалар
Java Standard Library (JDK) құрамында файлдармен жұмыс істеу, желі арқылы байланыс, графика, қауіпсіздік және т.б. көптеген функционалдар бар.
5. Қауіпсіздік
Java-ның архитектурасы қауіпсіздікке арналып құрылған: байткодты тексеру, кластардың изоляциясы,安全管理 модели және т.б.
---
Қолданылу аясы
Java әлемде кеңінен қолданылады:
- Веб-қосымшалар**: Spring, Jakarta EE сияқты фреймворктар арқылы корпоративтік веб-сервистер құрылады.
- Android қосымшалары**: Android SDK бастапқыда Java негізінде құрылған (қазір Kotlin да қолданылады).
- Үлкен мәліметтер (Big Data)**: Hadoop, Apache Spark сияқты платформалар Java-да жазылған.
- Финансиалдық сектор**: Банктер мен қаржы институттары Java-ны серверлік логика үшін қолданады.
- Энтерпрайз жүйелер**: ERP, CRM және басқа корпоративтік жүйелер Java арқылы іске асырылады.
---
Әлемдік IT саласында таралуы
TIOBE, Stack Overflow Developer Survey, GitHub-тағы статистикалар мен GitHub Octoverse сияқты дереккөздер Java-ны әлемдегі топ-5 ішіндегі бағдарламалау тілі ретінде көрсетіп келеді. Әсіресе корпоративтік сектор мен үлкен инфрақұрылымдарда Java әлі де жетекші орында.
Бірқатар әлемдегі ең үлкен технологиялық компаниялар (Google, Amazon, LinkedIn, Uber, Airbnb) өзінің бөліктерін Java арқылы іске асырады.
---
Кемшіліктері
Java-ның артықшылықтары қанша болса, кейбір кемшіліктері де бар:
1. Жылдамдық**: JVM арқылы орындалуы себебінен Java тікелей компиляцияланатын тілдерге (мысалы, C++ немесе Rust) қарағанда баяу болуы мүмкін.
2. Жадыны көп тұтынуы**: JVM жадыны көбірек пайдаланады, бұл ресурстары шектеулі құрылғылар үшін мәселе болуы мүмкін.
3. Күрделілігі**: Қарапайым есептерді шешу үшін Java көп кодты талап етеді (мысалы, Python-мен салыстырғанда).
4. GUI шектеулілігі**: Жаңа графикалық интерфейстер үшін Java дәстүрлі түрде шектеулі болып келеді (Swing, JavaFX заманауи емес деп саналады).
---
Қорытынды
Java – тек бағдарламалау тілі ғана емес, біртұтас экожүйе. Оның арқасында миллиондаған бағдарламалар, қосымшалар мен серверлер әлем бойынша жұмыс істеп жатыр. Джеймс Гослинг пен оның командасы құрған бұл технология заманынан озық болды және бүгінгі күнге дейін өзектілігін жоғалтқан жоқ.
Кез келген IT маманы үшін Java – негізгі дағдылардың бірі. Оның тұрақтылығы, қауіпсіздігі мен кең қолданылуы Java-ны білу әрқашан да құнды қылады. Болашақта да Java – жасанды интеллект, үлкен мәліметтер және корпоративтік IT инфрақұрылымдарындағы маңызды құрал болып қала береді.
