Веб-дизайнның негізі — тек ақпаратты беру ғана емес, сонымен қатар оны әдемі, пайдалануға ыңғайлы және тартымды етіп ұсыну. Осы міндетті орындайтын негізгі құрал — CSS (Cascading Style Sheets). HTML веб-беттің "сүйегін" құраса, CSS оның "терісі мен сыртқы түрін" береді.
Бұл мақалада CSS-тің шығу тарихы, ерекшеліктері, қолданылу аясы, әлемдік IT индустриясындағы рөлі, кемшіліктері және оның дамуына үлес қосқан негізгі тұлғалар туралы толық ақпарат беріледі.
---
Шығу тарихы
1990 жылдардың басында веб-беттердің стилін HTML арқылы ғана басқаруға тура келді. Мысалы, түстер, шрифттер, аралықтарды тікелей HTML-тегтеріне енгізуге болатын. Бұл тәсіл мазмұн мен стильді араластырды**, нәтижесінде код күрделеніп, басқару қиындай бастады.
Бұл мәселені шешу үшін 1994 жылы даниялық бағдарламашы Хокон Виум Ли (Håkon Wium Lie) CERN**-де Тим Бернерс-Лидің командасымен бірге жұмыс істеп жүріп, стильді мазмұннан бөліп алатын жаңа тіл идеясын ұсынды. Ол осы жаңа тілді Cascading Style Sheets (CSS)** деп атады.
1996 жылы W3C (World Wide Web Consortium) CSS1 стандартын ресімдеді. Бұл нұсқа негізгі стилдік мүмкіндіктерді (түстер, шрифттер, аралықтар, жиектер) қамтыды.
Кейіннен:
- CSS2 (1998) — позициялау, медиа типтері (print, screen), ішкі кестелерді басқару қосылды.
- CSS2.1 (2011) — CSS2-дегі қателер түзетілді, браузерлерге үйлесімділік арттырылды.
- CSS3 (2011 жылдан бастап бөліктері бойынша қабылдана бастады) — модульдік құрылымға көшті. Анимациялар, градиенттер, трансформациялар, Flexbox, Grid, медиа-сұраныстар сияқты заманауи мүмкіндіктер енгізілді.
Қазір CSS3 — вебдизайнның стандарты ретінде әлем бойынша қолданылады, ал W3C және WHATWG әрі қарай оны дамытып келеді.
---
Ерекшеліктері
1. Мазмұн мен стильді бөлу
CSS HTML-ден стилді бөліп алады, нәтижесінде код таза, оқуға жеңіл және басқаруға ыңғайлы болады.
2. Каскадтық ережелер
Бір элементке бірнеше стиль ережелері қолданылуы мүмкін. CSS оларды каскадтық приоритет негізінде (яғни, соңғысы жеңеді, не маңыздылыққа қарай) қолданады.
3. Жауапты дизайн (Responsive Design)
Медиа сұраныстары (media queries) арқылы бір веб-бетті әртүрлі экрандарға (смартфон, планшет, монитор) бейімдеуге болады.
4. Заманауи макеттер
Flexbox және CSS Grid арқылы күрделі, икемді және дәл орналасқан макеттерді код арқылы жасауға болады — кестелердің көмегінсіз.
5. Анимация мен өтулер
CSS арқылы JavaScript-тің көмегінсіз ғана анимациялар, өтулер (transitions) жасауға болады.
6. Модульді құрылым
CSS3 кішігірім модульдерден тұрады (мысалы, "Backgrounds and Borders", "Selectors", "Animations"), сондықтан жаңа мүмкіндіктерді бөлек-бөлек қабылдауға болады.
---
Қолданылу аясы
- Веб-сайттардың сыртқы көрінісін әдемілеп безендіру
Түстер, шрифттер, батырмалар, формалар — бәрі CSS арқылы басқарылады.
- Мобильді және жауапты дизайн
Бүгінгі күні веб-сайттар әртүрлі құрылғыларда дұрыс көрсетілуі керек — осыны CSS медиа сұраныстары арқылы жүзеге асырады.
- Пайдаланушы тәжірибесін (UX) жақсарту
Жылдам өтулер, анимациялар, hover-әсерлер арқылы сайт пайдалануға ыңғайлы болады.
- Веб-қосымшалардың интерфейсі
React, Vue, Angular сияқты фреймворктер де CSS-ті интерфейс стилін басқару үшін пайдаланады.
- Темалар мен скиндер
Бір веб-қосымшаға бірнеше стильді (тема) қосуға болады — түнгі режим, жарық/қараңғы тема т.б.
- Принтерге арналған стиль
CSS арқылы веб-беттің қағазға басылар кезде қалай көрінетінін анықтауға болады (`@media print`).
---
Әлемдік IT саласында таралуы
CSS – әлемдегі әрбір веб-сайтта қолданылатын технология. W3Techs деректері бойынша:
- 97%+ веб-сайттар CSS-ті актив пайдаланады.
- CSS3 – барлық заманауи браузерлерде (Chrome, Firefox, Safari, Edge) толық қолдауы бар.
- Frontend-әзірлеушілер үшін CSS – міндетті дағды, HTML мен бірге негізгі "үштік" (HTML + CSS + JavaScript) құрайды.
Stack Overflow сауалнамаларында CSS әр жылы "ең көп қолданылатын технологиялар" қатарына енеді. Бастаушылар үшін оны үйрену — веб-әзірлеу саласына кірудің алғашқы қадамы.
---
Кемшіліктері
1. Кейбір браузерлерде үйлесімсіздік
Ескі браузерлер (мысалы, Internet Explorer) кейбір CSS3 мүмкіндіктерін қолдамайды, сондықтан қосымша шешімдер керек болады.
2. Күрделі макеттер үшін үйрену қисынды
Flexbox пен Grid-ті түсіну бастаушылар үшін қиын болуы мүмкін.
3. Қайталанатын код
CSS-те функциялар мен циклдер жоқ (LESS, SASS сияқты препроцессорларсыз), сондықтан кейде код қайталанып кетеді.
4. Глобалды ауқым (global scope)
Бір стиль ережесі бүкіл сайтқа әсер етуі мүмкін, бұл кейде күтпеген өзгерістерге әкеледі.
5. Қуатты логика жоқ
CSS – стилдік тіл, сондықтан шартты операторлар (if/else), циклдер немесе айнымалылар (қазіргі заманда CSS Custom Properties бар, бірақ шектеулі) болмады. Бұл кейбір күрделі эффекттерді жүзеге асыру үшін JavaScript-ке қайта оралуға мәжбүр етеді.
---
CSS-тің дамуына үлес қосқан тұлғалар
- Хокон Виум Ли (Håkon Wium Lie) – CSS идеясын алғаш ұсынған, оның негізгі авторы. Ол қазір Opera Software компаниясының техникалық директоры болып келеді.
- Берт Бос (Bert Bos) – Хоконмен бірге CSS стандартын әзірлеген нидерландиялық ғалым. Ол да W3C-де белсенді қатысушы болды.
- W3C (World Wide Web Consortium) – CSS стандарттарын ресімдеуші негізгі ұйым.
- Браузер әзірлеушілері (Mozilla, Google, Apple, Microsoft) – CSS мүмкіндіктерін қолдау арқылы оның дамуына ықпал етті.
---
Қорытынды
CSS – вебдің эстетикасы мен функционалдығын біріктіретін қуатты құрал. Ол тек түстер мен шрифттерді ғана емес, пайдаланушы тәжірибесінің сапасын да анықтайды. CSS болмаса, веб бүгінгі күні — қара-ақ, монотонды, оқуға қиын мәтіндер жиынтығы болар еді.
Болашақта CSS одан әрі дамып, 3D-графика, Houdini API арқылы стилді динамикалық басқару, контейнер сұраныстары (container queries) сияқты жаңа мүмкіндіктер арқылы вебдің шектен тыс икемділігін қамтамасыз етеді.
Сондықтан, әрбір IT маманы — әсіресе веб-әзірлеуші — CSS-ті терең түсінуі керек. Себебі: Жақсы веб-сайт HTML-мен тұрса, әдемі веб-сайт CSS-пен тыныстайды.
