Қазіргі заман IT-дүниесінде Python – ең қолайлы, әмбебап және кең таралған бағдарламалау тілдерінің бірі. Оның анық синтаксисі, оқуға жеңілдігі және кең функционалдығы арқасында Python әуесқойдан бастап әлемдегі ең ірі технологиялық компанияларына дейін қолданылады. Бұл мақалада Python-ның шығу тарихы, негізгі ерекшеліктері, қолданылу аясы, әлемдік IT-сектордағы орны, кемшіліктері және оның дамуына үлес қосқан негізгі тұлғалар туралы айтылады.
---
Шығу тарихы
Python бағдарламалау тілі 1989 жылы Нидерландияда Гвидо ван Россум (Guido van Rossum) атты бағдарламашының демалыс кезінде ойлап табуымен басталды. Ол ABC бағдарламалау тілінің тәжірибесін негізге ала отырып, одан да қарапайым, икемді және оқуға жеңіл тіл құруды мақсат етті.
Алғашқы ресми нұсқасы – Python 0.9.0 – 1991 жылы жарияланды. Тілдің атауы Гвидоның "Monty Python’s Flying Circus" атты британдық комедиялық шоуға деген сүйіспеншілігіне байланысты қойылды.
2000 жылы Python 2.0 шықты, ол көптеген маңызды мүмкіндіктерді (мысалы, garbage collection, Unicode қолдауы) енгізді. 2008 жылы шыққан Python 3.0 нұсқасы қайта жазылып, тілдің кемшіліктерін түзету мақсатында әзірленді, бірақ Python 2 мен 3 арасында үйлесімсіздіктер болғандықтан, толық ауысу жылдар бойы созылды. 2020 жылы Python 2-нің қолдауы тоқтатылды**, содан бері барлық қоғам Python 3-ке ауысты.
Гвидо ван Россум 2018 жылға дейін Python-ның "бессөзсіз басшысы" (Benevolent Dictator For Life – BDFL) атағында болды, содан кейін қоғамдық құрылымға негізделген басқаруға көшірді.
---
Ерекшеліктері
1. Оқуға жеңіл және анық синтаксис
Python-ның ең үлкен артықшылығы – оның ағылшын тіліне ұқсас, оқуға жеңіл коды. Бұл оны әуесқойларға, студенттерге және кіріспе курстарға идеалды таңдау қылады.
2. Әмбебаптылығы
Python веб-әзірлеу, дерек талдау, жасанды интеллект, автоматтандыру, ғылыми есептеулер, ойын әзірлеу сияқты көптеген салаларда қолданылады.
3. Кең көлемді стандартты және қосымша кітапханалар
Python Package Index (PyPI) миллиондаған пакеттерді қамтиды. Популярлы кітапханалар:
- Django, Flask – веб-әзірлеу
- NumPy, Pandas, Matplotlib – дерек талдау
- TensorFlow, PyTorch – жасанды интеллект
- Requests, BeautifulSoup – желілік қосымшалар және веб-скрапинг
4. Динамикалық типтеу
Айнымалылардың типін алдын ала көрсетудің қажеті жоқ. Бұл кодтың қысқалығын арттырады, бірақ кейде қателердің алдын алу қиын болады.
5. Кроссплатформалық
Python Windows, macOS, Linux және басқа платформаларда жұмыс істейді.
6. Қоғамдың белсенді қолдауы
Python – әлемдегі ең белсенді қоғамдардың біріне ие. Көптеген онлайн ресурстар, форумдар, конференциялар (мысалы, PyCon) арқылы қолдау көрсетіледі.
---
Қолданылу аясы
- Веб-әзірлеу: Django және Flask фреймворктары арқылы масштабты веб-сайттар мен API-лар құрылады (Instagram, Pinterest, Spotify).
- Деректерді талдау және визуализация: Data Science саласында Python – негізгі құрал. Pandas, NumPy, Seaborn, Plotly сияқты құралдар арқылы күрделі деректерді талдау мүмкін.
- Жасанды интеллект және машиналық үйрену: TensorFlow, PyTorch, Scikit-learn сияқты кітапханалар Python-ды AI/ML саласындағы стандарт қылды.
- Автоматтандыру және скрипттер: Тапсырмаларды автоматтандыру, файлдармен жұмыс істеу, тестілеу – бәрі Python арқылы жеңіл орындалады.
- Ғылыми есептеулер: SciPy, SymPy сияқты кітапханалар ғалымдарға математикалық моделдеу үшін қуатты құралдар ұсынады.
- Ойын әзірлеу**: Pygame кітапханасы арқылы 2D ойындар құруға болады.
---
Әлемдік IT саласында таралуы
Python – TIOBE индексі, Stack Overflow Developer Survey, GitHub Octoverse және PYPL Popularity Index сияқты барлық негізгі рейтингтерде әлемдегі ең үздік бағдарламалау тілдерінің бірі болып табылады.
- GitHub бойынша Python – ең көп қолданылатын тілдердің бірі.
- Stack Overflow сауалнамасында Python көп жыл қатарынан "ең қалаған тіл" ретінде аталды.
- Google**, Netflix**, Dropbox**, Uber**, NASA сияқты компаниялар Python-ды күнделікті қолданады.
---
Кемшіліктері
1. Жылдамдық шектеулілігі
Python – интерпретацияланатын тіл, сондықтан C++, Rust немесе Go сияқты компиляцияланатын тілдерге қарағанда баяу болады. Бұл критикалық жылдамдық қажет ететін жобалар үшін кедергі болуы мүмкін.
2. Мобильді әзірлеуге нашар қолдау
Python мобильді қосымшалар үшін тиімді емес. Android мен iOS үшін Kotlin, Swift немесе Flutter таңдалады.
3. GIL (Global Interpreter Lock) шектеуі
Python-да бір уақытта тек бір ғана потокты орындауға болады, бұл CPU-ға тәуелді параллелизмді шектейді.
4. Динамикалық типтеудің минусы
Типтердің алдын ала анықталмауы кейде күрделі жобаларда қателерді табуды қиындатады (статикалық талдау қиын).
5. Жадыны тиімсіз пайдалануы
Қарапайым есептер үшін Python жадыны көбірек тұтынуы мүмкін.
---
Қорытынды
Python – заманауи технологиялардың "алтын стандартына" айналған бағдарламалау тілі. Оның қарапайымдылығы мен қуаттылығының үйлесімі оны әуесқойдан бастап ғалымға дейін барлық деңгейдегі пайдаланушылар үшін идеалды құрал қылады. Гвидо ван Россумның бастамасы әлем IT-дамуына терең ықпал етті.
Болашақта Python жасанды интеллект, автоматтандыру, білім беру және дерек ғылымы сияқты салаларда одан әрі өз маңызды рөлін сақтайтыны анық. Сондықтан, Python – кез келген IT маманының қоржынында болуы керек құрал.
